Egzamin aktuarialny kiedyś i dziś - jak zmieniały się zasady, moduły i wymagania?

Egzamin aktuarialny składa się dziś z dziewięciu części, które sprawdzają wiedzę z różnych dziedzin. Zakres wymaganych zagadnień obejmuje między innymi matematykę finansową, statystykę, modelowanie, zarządzanie ryzykiem oraz prawo ubezpieczeniowe. Nie zawsze jednak miał on taką strukturę. Na początku XXI wieku egzamin składał się z zaledwie czterech części. W kolejnych latach jego formuła przechodziła istotne zmiany. Przyjrzyjmy się najważniejszym zmianom w historii polskiego egzaminu aktuarialnego.
Oct 28 / Fundacja Infiro

Początki egzaminu aktuarialnego – cztery części i matematyczne podstawy

Choć egzaminy kwalifikacyjne dla aktuariuszy odbywały się w Polsce już wcześniej, ważnym etapem w kształtowaniu ich zasad był rok 2001. Wówczas zasady przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na aktuariuszy uregulowało rozporządzenie Ministra Finansów z 14 marca 2001 roku. Egzamin miał formę czteroczęściowego testu. Każda część trwała 100 minut, a pomiędzy częściami przewidziano 20-minutowe przerwy. 


Zakres wymaganej wiedzy koncentrował się przede wszystkim na matematycznych podstawach pracy aktuariusza. Kandydaci musieli wykazać się znajomością zagadnień z zakresu matematyki finansowej, rachunku prawdopodobieństwa, statystyki oraz matematyki ubezpieczeniowej. 

Oprócz zakresu wymaganej wiedzy przepisy szczegółowo określały również zasady punktowania. Za prawidłową odpowiedź przyznawano 3 punkty, za błędną odejmowano 2 punkty, natomiast brak odpowiedzi oznaczał 0 punktów. Aby zdać egzamin, należało uzyskać co najmniej 13 punktów z każdej części, czyli minimum 52 z 120 możliwych do zdobycia łącznie. Kandydaci mogli również zaliczać poszczególne części w różnych terminach, jednak cały egzamin trzeba było ukończyć w ciągu maksymalnie dwóch lat. 

W 2004 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Finansów z 20 listopada 2003 roku, które zastąpiło wcześniejsze przepisy. Nie przyniosło ono jednak zasadniczej zmiany w strukturze egzaminu – zachowano cztery części, dotychczasowy czas ich trwania oraz system punktowania. Zmiany dotyczyły przede wszystkim kwestii organizacyjnych: minimalną częstotliwość przeprowadzania egzaminów zmniejszono z trzech do dwóch razy w roku, wprowadzono obowiązek publikowania informacji o egzaminach na stronie internetowej organu nadzoru oraz zaktualizowano szczegółowy zakres wymaganej wiedzy. 
2001–2015
Okres czteroczęściowej formuły
4
Części egzaminacyjne
100
Minut na każdą część
3 → 2
Minimalna liczba egzaminów rocznie


Rok 2015 – największa zmiana w strukturze egzaminu

1 sierpnia 2015 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Finansów z 23 kwietnia 2015 roku, które istotnie zmieniło formułę egzaminu aktuarialnego. Dotychczasowy czteroczęściowy egzamin został zastąpiony testem składającym się z dziesięciu części, podzielonych na dwie sesje egzaminacyjne. W nowej strukturze wyodrębniono między innymi takie zagadnienia jak ekonomia, rachunkowość i sprawozdawczość finansowa zakładów ubezpieczeń, modelowanie, inwestycje i zarządzanie portfelem inwestycyjnym, zarządzanie ryzykiem oraz prawo ubezpieczeniowe i podatkowe. Była to istotna zmiana z perspektywy kandydatów. Przygotowania wymagały opanowania większej liczby odrębnie egzaminowanych dziedzin, a nie wyłącznie czterech tradycyjnych bloków matematycznych. 


Nowe przepisy uwzględniały także sytuację osób, które rozpoczęły zdawanie egzaminu na wcześniejszych zasadach. Wprowadzono dla nich rozwiązania przejściowe umożliwiające kontynuowanie egzaminów według dotychczasowych przepisów przez określony czas. 


Reforma wprowadziła również zmiany organizacyjne. Zróżnicowano czas trwania poszczególnych części egzaminu – od 60 do 120 minut. Większość z nich obejmowała 10 pytań testowych, w których zachowano dotychczasowy system punktowania. Za prawidłową odpowiedź przyznawano 3 punkty, za błędną 2 punkty, natomiast za brak odpowiedzi nie przyznawano punktów. Maksymalnie można było zdobyć 30 punktów, a do zaliczenia danej części wymagano co najmniej 13. Inaczej natomiast wyglądały części dotyczące rachunkowości oraz prawa ubezpieczeniowego i podatkowego. Każda z nich obejmowała 40 pytań, za które można było zdobyć maksymalnie 120 punktów. Obowiązywał ten sam sposób punktowania odpowiedzi, ale próg zaliczenia wynosił 52 punkty.  


Odrębne zasady oceniania obowiązywały także w przypadku modelowania i zarządzania ryzykiem aktuarialnym. Każda z tych części obejmowała 10 zadań wymagających przedstawienia rozwiązania. Za prawidłowe rozwiązanie przyznawano 2 punkty, a za błędne lub brak odpowiedzi – 0 punktów. Maksymalnie można było zdobyć 20 punktów, natomiast do zaliczenia wymagano co najmniej 10. 


Nowe przepisy określały również terminy publikowania informacji dla kandydatów. Wykaz zalecanej literatury i aktów prawnych miał być udostępniany na stronie KNF co najmniej sześć miesięcy przed egzaminem, natomiast informacje o jego terminie i miejscu oraz terminie wniesienia opłaty egzaminacyjnej – co najmniej cztery miesiące wcześniej. 


Ustalono także pięcioletni okres na zaliczenie wszystkich części egzaminu oraz wprowadzono przepisy przejściowe umożliwiające kandydatom kontynuowanie egzaminu według wcześniejszych zasad. Reforma objęła więc nie tylko zakres wymaganej wiedzy, ale również organizację egzaminu i sposób oceniania.

10
Części egzaminacyjne
2
Sesje egzaminacyjne
60–120
Minut na część egzaminu
5 lat
Na zaliczenie wszystkich części


Rok 2017 – dziewięć części zamiast dziesięciu

Zaledwie po półtora roku nastąpiła kolejna istotna zmiana. W życie weszło rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z 9 grudnia 2016 roku, wprowadzające dziewięcioczęściową strukturę egzaminu. 

Zrezygnowano z odrębnego bloku „Inwestycje i zarządzanie portfelem inwestycyjnym”. Nie oznaczało to jednak całkowitego usunięcia tej tematyki z egzaminu. Zagadnienia inwestycyjne zostały uwzględnione w innych blokach, przede wszystkim w matematyce finansowej oraz zarządzaniu ryzykiem zakładu ubezpieczeń. Zmodyfikowano również nazwy i zakresy kilku pozostałych części: 

  • „Prawdopodobieństwo i statystyka matematyczna” zmieniono na „Prawdopodobieństwo i statystyka”. Zaktualizowano także szczegółowy program, koncentrując go między innymi na metodach estymacji, testowaniu hipotez i podstawach procesów stochastycznych. 
  • „Matematyka ubezpieczeń majątkowych” została zastąpiona „Matematyką pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych”. Nowy program uwzględniał między innymi modele ryzyka indywidualnego i kolektywnego, kalkulację składek, rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe oraz teorię ruiny. 
  • „Zarządzanie ryzykiem aktuarialnym i inne zastosowania aktuarialne” zastąpiono „Zarządzaniem ryzykiem zakładu ubezpieczeń”. 


Reforma z 2017 roku przyniosła również zmiany organizacyjne. Egzamin nadal odbywał się w dwóch sesjach, jednak zamiast pięciu części każda z nich miała obejmować co najmniej cztery.  Podwyższono natomiast progi zaliczenia rachunkowości oraz prawa ubezpieczeniowego i podatkowego – z 52 do 60 punktów na 120 możliwych.  Skrócono jednocześnie wymagane terminy publikowania informacji: wykaz zalecanej literatury miał być udostępniany co najmniej trzy miesiące przed egzaminem zamiast sześciu, a informacje o jego terminie i miejscu – dwa miesiące wcześniej zamiast czterech. 

Reforma objęła więc nie tylko liczbę części i zakres materiału, ale także zasady organizacji i zaliczania egzaminu. Wprowadzona wówczas dziewięcioczęściowa struktura obowiązuje do dziś.

9
Części egzaminacyjne
2
Sesje egzaminacyjne
60–120
Minut na część egzaminu
3 mies.
Publikacja literatury przed egzaminem


Rok 2020 – więcej czasu na zaliczenie egzaminu

Kolejna istotna modyfikacja nastąpiła 5 czerwca 2020 roku, kiedy weszło w życie rozporządzenie Ministra Finansów z 3 czerwca 2020 roku. Najważniejszą zmianą było wydłużenie maksymalnego okresu na zaliczenie wszystkich części egzaminu z pięciu do dziesięciu lat. Dzięki temu kandydaci zyskali większą elastyczność w planowaniu przygotowań i kolejnych podejść do egzaminu.  


Zmodyfikowano również zasady oceniania modelowania i zarządzania ryzykiem zakładu ubezpieczeń. Przed reformą każda z tych części obejmowała 10 zadań, za które można było otrzymać maksymalnie 20 punktów, przy progu zaliczenia wynoszącym 10. Od 2020 roku wprowadzono punktację od 0 do 5 punktów za zadanie, zwiększając tym samym maksymalną ich liczbę do 50, a próg zaliczenia do 28 punktów. 


Reforma nie zmieniła liczby części ani zakresu tematycznego egzaminu. Dziewięcioczęściowa struktura została zachowana, a zmiany dotyczyły przede wszystkim warunków zaliczania i sposobu oceniania. 

9
Części egzaminacyjne
2
Sesje egzaminacyjne
60–120
Minut na część egzaminu
10 lat
Na zaliczenie wszystkich części


Zmiany na osi czasu

  1. 2001 4 części

    Czteroczęściowa formuła

    Egzamin obejmuje cztery główne bloki matematyczne i statystyczne.

  2. 2004 4 części

    Nowe regulacje

    Zachowano strukturę egzaminu. Zmieniono zasady organizacyjne i zaktualizowano program.

  3. 2015 10 części

    Największa reforma

    Rozszerzono zakres egzaminu, wyodrębniając m.in. ekonomię, rachunkowość, modelowanie i prawo.

  4. 2017 9 części

    Nowa struktura

    Zlikwidowano odrębny blok inwestycyjny i zmodyfikowano zakres pozostałych części.

  5. 2020 9 części

    Więcej czasu na zaliczenie

    Wydłużono maksymalny okres zaliczania wszystkich części z 5 do 10 lat.

Porównanie podsumowujące

Porównanie egzaminu aktuarialnego w trzech okresach
Kryterium ETAP 01 2001–2015 Dawna formuła 4 części ETAP 02 2015–2016 Rozszerzenie zakresu 10 części ETAP 03 Od 2017 roku Dziewięć części 9 części
Części egzaminacyjne
  1. Matematyka finansowa
  2. Prawdopodobieństwo i statystyka
  3. Matematyka ubezpieczeń na życie
  4. Matematyka pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych
  1. Matematyka finansowa
  2. Prawdopodobieństwo i statystyka matematyczna
  3. Matematyka ubezpieczeń na życie
  4. Matematyka ubezpieczeń majątkowych
  5. Ekonomia
  6. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa w zakładzie ubezpieczeń
  7. Modelowanie
  8. Inwestycje i zarządzanie portfelem inwestycyjnym
  9. Zarządzanie ryzykiem aktuarialnym i inne zastosowania aktuarialne
  10. Prawo ubezpieczeniowe i prawo podatkowe
  1. Matematyka finansowa
  2. Prawdopodobieństwo i statystyka
  3. Matematyka ubezpieczeń na życie
  4. Matematyka pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych
  5. Ekonomia
  6. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa w zakładzie ubezpieczeń
  7. Modelowanie
  8. Zarządzanie ryzykiem zakładu ubezpieczeń
  9. Prawo ubezpieczeniowe i prawo podatkowe
Forma egzaminu Testy jednokrotnego wyboru Testy jednokrotnego wyboru i zadania opisowe Testy jednokrotnego wyboru i zadania opisowe
Czas trwania części 100 minut 60–120 minut 60–120 minut
Organizacja egzaminu Cztery części egzaminacyjne Dwie sesje po pięć części Dwie sesje, co najmniej cztery części w każdej
Czas na zdanie wszystkich części 2 lata według przepisów z 2003 r. 5 lat Początkowo 5 lat; od 2020 r. – 10 lat
Publikacja literatury Brak terminu w rozporządzeniu z 2003 r. Co najmniej 6 miesięcy przed egzaminem Co najmniej 3 miesiące przed egzaminem
ETAP 01

2001–2015

Dawna formuła

4 części

Części egzaminacyjne

  1. Matematyka finansowa
  2. Prawdopodobieństwo i statystyka
  3. Matematyka ubezpieczeń na życie
  4. Matematyka pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych
Forma egzaminu
Testy jednokrotnego wyboru
Czas trwania części
100 minut
Organizacja egzaminu
Cztery części egzaminacyjne
Czas na zdanie wszystkich części
2 lata według przepisów z 2003 r.
Publikacja literatury
Brak terminu w rozporządzeniu z 2003 r.
ETAP 02

2015–2016

Rozszerzenie zakresu

10 części

Części egzaminacyjne

  1. Matematyka finansowa
  2. Prawdopodobieństwo i statystyka matematyczna
  3. Matematyka ubezpieczeń na życie
  4. Matematyka ubezpieczeń majątkowych
  5. Ekonomia
  6. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa w zakładzie ubezpieczeń
  7. Modelowanie
  8. Inwestycje i zarządzanie portfelem inwestycyjnym
  9. Zarządzanie ryzykiem aktuarialnym i inne zastosowania aktuarialne
  10. Prawo ubezpieczeniowe i prawo podatkowe
Forma egzaminu
Testy jednokrotnego wyboru i zadania opisowe
Czas trwania części
60–120 minut
Organizacja egzaminu
Dwie sesje po pięć części
Czas na zdanie wszystkich części
5 lat
Publikacja literatury
Co najmniej 6 miesięcy przed egzaminem
ETAP 03

Od 2017 roku

Dziewięć części

9 części

Części egzaminacyjne

  1. Matematyka finansowa
  2. Prawdopodobieństwo i statystyka
  3. Matematyka ubezpieczeń na życie
  4. Matematyka pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych
  5. Ekonomia
  6. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa w zakładzie ubezpieczeń
  7. Modelowanie
  8. Zarządzanie ryzykiem zakładu ubezpieczeń
  9. Prawo ubezpieczeniowe i prawo podatkowe
Forma egzaminu
Testy jednokrotnego wyboru i zadania opisowe
Czas trwania części
60–120 minut
Organizacja egzaminu
Dwie sesje, co najmniej cztery części w każdej
Czas na zdanie wszystkich części
Początkowo 5 lat; od 2020 r. – 10 lat
Publikacja literatury
Co najmniej 3 miesiące przed egzaminem

Porównanie pokazuje, że największe zmiany w strukturze egzaminu aktuarialnego nastąpiły w 2015 i 2017 roku. Początkowo egzamin obejmował cztery bloki matematyczne i statystyczne, następnie rozszerzono go do dziesięciu części, wyodrębniając nowe obszary wiedzy. W 2017 roku wprowadzono dziewięcioczęściową strukturę, która obowiązuje do dziś. Kolejna reforma, z 2020 roku, nie zmieniła zakresu tematycznego egzaminu, ale wydłużyła czas na zaliczenie wszystkich części i zmodyfikowała zasady oceniania wybranych zadań.  


Choć na przestrzeni lat zmieniały się zasady, zakres i organizacja egzaminu, jego główny cel pozostał niezmienny – weryfikacja wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu aktuariusza. 


Źródła

1. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 14 marca 2001 r. w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej dla Aktuariuszy oraz przeprowadzania egzaminów uprawniających do wykonywania zawodu aktuariusza. - link 

2. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie zakresu obowiązujących tematów egzaminów aktuarialnych oraz trybu przeprowadzania tych egzaminów - link
3. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie egzaminu aktuarialnego - link
4. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie egzaminu aktuarialnego - link
5. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie egzaminu aktuarialnego - link
6. Obwieszczenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie egzaminu aktuarialnego - link
7. KNF - Komisja Nadzoru Finansowego - link

Nasze kursy